Netwerk: etisch bankieren is anders omgaan met geld
Het slijk der aarde mag niet langer slijk zijn
Hoe onbewust steun betuigen aan pakweg de internationale wapenhandel? Stap één: begeef je naar het dichtsbijzijnde bankkantoor. Stap twee: open er een rekening met een interessante intrestvoet. Stap drie: plaats geld op de rekening en wacht af. We willen natuurlijk allemaal wel dat ons geld bij de bank opbrengt. Maar de manier waarop deze instelling met ons geld omspringt, verliezen we al te vaak uit het oog. Netwerk Vlaanderen VZW is een vrijwilligersbeweging die kritisch vragen stelt over geld en over waar het naartoe gaat. Ze staat niet alleen voor een visie rond 'Anders Omgaan met Geld', maar ook voor een praktijk door alternatieve diensten en produkten aan te bieden, onder andere het etisch bankieren.
In het begin van de jaren tachtig wijdde het BRT-programma 'Ommekaar' een uitzending aan 'Netzwerk Selbsthilfe Berlin', een organisatie die erin slaagde een alternatief geldsirkwie uit te bouwen. Van daaruit werden projekten gesteund die door hun kritisch engagement en vernieuwend karakter geen gehoor vonden bij de traditionele financiers. Meer dan tweehonderd Vlaamse kijkers reageerden op een oproep van de programmamakers. Gevolg: in 1982 werd Netwerk Vlaanderen opgericht. Netwerk wou bovendien meer doen dan enkel vernieuwende projekten financieren. Haar aktiviteiten moeten de filosofie van 'Anders Omgaan met Geld' uitdragen, dat wil zeggen niet meedraaien met de vermeende tredmolen van produktie en konsumptie.
Netwerk heeft het niet zo begrepen op wat zij de hedendaagse geldkultus noemen. De pijlen worden gericht op de overtuiging dat geld steeds meer geld moet opbrengen. Spekulatie zorgt ervoor dat er helemaal niet gekeken wordt naar de maatschappelijke opbrengst van het ingepompte kapitaal, enkel naar het rendement. Dat er aan de andere kant voor dat rendement meermaals een zware tol in de vorm van intrest moet betaald worden door al wie leent, wordt te vaak over het hoofd gezien. Op wereldvlak stroomt er veel geld in de vorm van intresten van Zuid naar Noord, van arm naar rijk dus. Ook bij ons gaat van iedere honderd frank federaal belastinggeld dertig frank aan intrest naar financiële instellingen die de staat geld hebben geleend. Netwerk betreurt dat zo bij elke begrotingsronde gesnoeid moet worden in de sociale voorzieningen, maar lijkt daarbij te vergeten dat veel van de schuld spruit uit de uitbetaalde sociale voorzieningen.
Stilzwijgen
Om geld maximaal te laten renderen, wordt kapitaal gegroepeerd in grote multinationals, die bijgevolg enorme ekonomische belangen vertegenwoordigen. Zo evenaart de omzet van Daimler Benz het bruto nationaal produkt van Israël. De fundamentele drijfveer van dergelijke ondernemingen is financieel gewin: met de nefaste ekologische en sociale konsekwenties van hun beleid houden ze geen rekening. Uit ekologische overwegingen roept Netwerk op om minder te konsumeren, meer te herstellen en te hergebruiken.
Maar dat alles is volgens Netwerk slechts mogelijk door de geldstromen transparant te maken. Nu begint het stilzwijgen zodra je je geld aan een bank toevertrouwt. Je weet niet aan wie het wordt uitgeleend. Misschien aan een bedrijf dat uitpakt met een prestigeprojekt waarvoor hektaren bos sneuvelen, terwijl je nota bene zelf in een buurtkommitee zit dat ijvert voor het bewaren van het weinige groen dat er nog rest. Daarom wil Netwerk 'geld ontsluieren' en ijvert het voor een maximale openheid. Als je weet wat er met je spaarcenten gebeurt, kan je erop toezien dat ze fundamentele waarden zoals solidariteit, emansipatie, ontwikkeling, verdraagzaamheid en vrede niet schaden.
Krekel
Netwerk sensibiliseert en mobiliseert niet alleen, maar staat ook in voor de ontwikkeling en het aanbod van alternatieven. In haar vijftienjarig bestaan heeft Netwerk al meer dan vierhonderd projekten -- waaronder Sociale Raad -- gesteund met advies, goedkope leningen, giften en leenbemiddeling. Van groot belang hiervoor is dat de projekten die op steun rekenen, doelstellingen hebben die aansluiten bij die van Netwerk. Het grote doel blijft het doorvoeren van een maatschappelijke verandering. Andere criteria hebben een alternatieve organisatiekultuur voor ogen. Alle werknemers en vrijwilligers moeten inspraak hebben in het beheer en beleid van een organisatie en de beloning van de arbeid en de inzet mag niet leiden tot persoonlijke en groepsverrijking. Zo gaat Netwerk ook de organisatiestrukturen na.
Bovendien ontwikkelde de beweging verschillende bankaire produkten en diensten. Een voorbeeld hiervan is het Krekelsparen, waarvoor een beroep werd gedaan op de ASLK. Een krekelspaarrekening biedt je het gewone rendement plus de zekerheid dat je geld wordt uitbesteed aan mens- en milieuvriendelijke aktiviteiten. Dat wordt gekontroleerd door het onafhankelijk onderzoeksburo Ethibel. Van de ASLK ontvangt Netwerk voor elke Krekelspaarder een vergoeding waarmee het zelf gekozen projekten kan ondersteunen. Daarbovenop staan veel krekelspaarders hun intresten vrijwillig af aan Netwerk. Inmiddels werd het ASLK-agentschap Netwerk opgericht, een konkrete uitvalsbasis voor de ontwikkeling van nieuwe etische produkten en denkpistes rond Anders Omgaan met Geld. Dat agentschap onderzoekt onder andere hoe het verzekeringsprodukten met een sociaal-etisch surplus kan aanbieden.
Ruilkantoor
Maar Netwerk gaat verder en steunt ook initiatieven die het huidige geldsysteem 'in se' in vraag stellen. De Lets-ruilkringen vormen er een mooi voorbeeld van. Lets staat voor Local Exchange and Trading System, waarbij mensen goederen en diensten uitwisselen zonder dat er echt geld bij te pas komt. Als Dirk inkopen doet voor Marleen, dan staat hij op plus en Marleen op min. Marleen tuiniert bij Sofie: Marleen staat terug op nul, Sofie op min. En ga zo maar door. In een plaatselijk 'ruilkantoor' houdt men de uitwisseling tussen de leden van een zogenaamde Lets-kring bij en zorgt men ervoor dat de eindbalans in evenwicht blijft. En je gelooft of niet, het aantal Lets-kringen in Vlaanderen neemt gestadig toe. De leden staan immers in voor dingen die ze graag doen en leren er bovendien heel wat nieuwe mensen kennen.
In elke provincie is er een regionale werkgroep van Netwerk aktief die maandelijks bijeen komt; nationaal is er voor ieder takenpakket een werkgroep. De groei van Netwerk zorgde ervoor dat de inschakeling van beroepskrachten noodzakelijk werd. De inbreng van vrijwilligers loopt in de groter geworden beweging niet van een leien dakje. Toch wil Netwerk in de eerste plaats een vrijwilligersorganisatie zijn. Dat is één van de redenen waarom het aanbod van Triodos om samen te werken, bij Netwerk op twijfel wordt onthaald. Triodos is namelijk een bank en geen vrijwilligersbeweging. De antroposofische wortels van Triodos vormen een ander knelpunt. Netwerk staat immers voor pluralisme. Anderzijds zou Netwerk haar financiële afhankelijkheid van de ASLK kunnen verkleinen door samen te werken met Triodos. Bovendien zou een samenwerking met Triodos het oprichten van een Bevek (een aandelenkorf) vergemakkelijken. Hierdoor zou Netwerk kunnen investeren in bedrijfjes waar het achter staat, een idee dat sterk leeft bij sommige Netwerkleden. Voor de echte etische belegger blijft het echter wachten op de beursgang van Veto.
Voor geïnteresseerden: Netwerk Vlaanderen vzw, Vooruitgangsstraat 333 -- bus 9, 1030 Brussel, 02/201 07 70.
"Hoe kan je iemand doen inzien dat zijn vette wedde afhangt van het niet-inzien ervan?"
Inhoud