Amnesty International over Spanje

"Operatie Mengele"

Uit de rapporten van Amnesty valt af te leiden dat Spanje nog een heel stuk van het demokratiseringsproces moet afleggen: elk jaar staan er verslagen in van martelingen door overheidsdiensten. De folteringen zijn een middel in de strijd tegen de Baskische Euskadi Ta Askatasuna, beter bekend als de Baskische afscheidingsbeweging Eta. Het brute geweld van een dergelijke terroristische beweging valt natuurlijk ten zeerste af te keuren, maar mag geen reden voor de overheid zijn om in dezelfde praktijken te vervallen. Toch is dat wat er gebeurd is: de onthullingen over de 'vuile oorlog' van de Grupos Antiterroristas de Liberacion (Gal) zorgden ervoor dat de regering Gonzalez begin 1996 moest aftreden. De Gal heeft tussen 1983 en 1987 zevenentwintig mensen gedood, onder wie tien personen die geen banden hadden met de Eta.

In het Amnesty-jaarboek van 1996 lezen we dat in Spanje de speciale wetgeving met betrekking tot gewapende groeperingen van kracht bleef. Mensen die verdacht worden samen te werken met een gewapende groepering "kunnen op gerechtelijk bevel vijf dagen in 'incommununicadodetentie' (eenzame opsluiting, nvdr) gehouden worden, achtenveertig uur langer dan de wettelijke limiet voor andere verdachten, en hebben geen recht op een advokaat naar eigen keuze". Berucht is ook de zogenaamde 'apologie van Eta': als je een kommunikee van de Eta opneemt in een krant, ben je strafbaar.

Teennagels

In het jaarboek staat dat de Gal naar verluidt bestond uit veiligheidsfunktionarissen en huurmoordenaars en vermoedelijk banden had met de hoogste ministeriële nivo's in Spanje. Dan volgt een opsomming van konkrete gevallen. In maart van '96 werden twee lichamen van Eta-leden geïdentificeerd. Ze zijn vermoedelijk in 1983 door de Gal in Frankrijk ontvoerd. Vast staat dat op "beide lichamen sporen (waren) te zien van van veelvuldige slagen en marteling, waaronder het ontbreken van vinger- en teennagels. Men had hen gedood door klappen op de schedel gevolgd door schoten in het achterhoofd".
De Partido Popular van Jose-Maria Aznar heeft, toen ze in de oppositie zat, jarenlang de Gal-kwestie beklemtoond; maar nu ze zelf in de regering zit, weigert ze informatie van de staatsveiligheid te publiceren omdat oud-ministers van Franco, nu leden van de Partido Popular, in opspraak dreigen te raken. De IU, een linkse oppositiepartij, beweert dat ook koning Juan Carlos op de hoogte was van de Gal-affaire.
Het blijft niet alleen bij folteringen. De krant El Mundo schreef in september 1996 over nog andere praktijken van de Spaanse Staatsveiligheid: drie clochards zouden door hen ontvoerd zijn om het gebruik van verdovende middelen te testen die dan later konden gebruikt worden in de strijd tegen het terrorisme. Eén van de slachtoffers overleefde het eksperiment niet. De hele zaak droeg de kodenaam 'Operatie Mengele'.

Rapport

Baskische gevangen worden opgesloten in gevangenissen aan de andere kant van het land, zelfs op de Canarische Eilanden, met als bedoeling het kontakt met het thuisfront te bemoeilijken. Sommige Basken worden zelfs in quarantaine gehouden in landen in Zuid-Amerika, zonder veroordeling.
Met het nieuwe uitleveringsverdrag maakt de Europese Unie het Spanje gemakkelijk. De facto komt het bijna neer op een goedkeuring van het gevoerde repressieve beleid. De Europese Unie werkt blijkbaar niet alleen met twee snelheden maar ook met twee maten en gewichten: zij houdt onder meer wegens schendingen tegen de mensenrechten terecht de Turkse boot af als Ankara vraagt lid te worden van de EU, en veroordeelt wereldwijd regimes die zich aan dergelijke praktijken bezondigen. Het debat over schendingen van de mensenrechten binnen de Europese Unie moet echter nog beginnen; het eerste rapport hierover binnen de Unie kwam er pas in 1993.
Willy Laes, gewezen voorzitter van Amnesty International België schrijft in december '93 in De Morgen "het is dus bijzonder zorgelijk dat de Belgische regering uit politieke overwegingen zou meestappen in het chantagesenario van Spanje. Onze regering moet de kracht en de durf hebben feiten onder ogen te zien. Ook als deze feiten marteling en mishandeling zijn. Ook wanneer misdrijven zouden worden gepleegd op het grondgebied van een bevriende natie."
Benny Debruyne
Bronnen: Jaarboek Amnesty '96, pp. 351-352; Anai Artea; Vrije Tribunes van Willy Laes in De Morgen (17/12/93), Geert Bourgeois in De Standaard (02/10/96).


Inhoud