Paul De Grauwe: ‘Basisinkomen een oplossing? Sprookjeseconomie!’

Navraag

22 april 2017
Interview
Auteur(s): Laura Lavens , Tom Devriendt
Professor emeritus Paul De Grauwe is al jaren een gewaardeerde autoriteit op economisch vlak. De werkmicrobe laat hem nog niet los en ook over het basisinkomen heeft hij zijn opinie klaar.

Het idee achter het basisinkomen is heel simpel: iedereen vanaf 18 jaar krijgt onvoorwaardelijk een vast maandelijks bedrag. Een aanlokkelijk idee, dat zeker in tijden van digitalisering en automatisering aan aanhangers wint, zoals de Nederlander Rutger Bregman bewijst. In Finland werd in januari zelfs een proefproject gestart, waarbij 2.000 werklozen maandelijks een basisinkomen van 560 euro krijgen. Aanleiding genoeg tot een gesprek, met een sterke kopje Ristretto en een vleugje Klara op de achtergrond.

Hoe ziet u de impact van een basisinkomen in België?
Paul De Grauwe: ‘Het is niet zo dat het basisinkomen de volledige sociale zekerheid zal vervangen. Veel voorstanders van het basisinkomen zien dit als een middel om de armoede te bestrijden, maar met een budget van 500 euro zal men bijvoorbeeld niet ver komen. Voor mijn eigen berekeningen heb ik me gebaseerd op een basisinkomen van 1.000 euro. Als je de optelsom maakt voor elke Belgische inwoner, stijgen de jaarlijkse overheidsuitgaven met ongeveer 100 miljard euro.’

‘Natuurlijk zal je een deel van de sociale zekerheid kunnen vervangen: werkloosheidsuitkeringen kan je eigenlijk afschaffen en pensioenen gedeeltelijk. Het gemiddeld maandelijks pensioen in België bedraagt momenteel 1.200 euro voor zelfstandigen en 1.500 euro voor overheidsambtenaren. Je kan toch niet aan die mensen zeggen: ‘Ik heb goed nieuws voor u jongens, geen pensioen meer maar een basisinkomen’. Je zal dus nog een extra pensioen moeten uitkeren. Idem dito met de ziekteverzekering. Met het gevolg dat een basisinkomen die de sociale zekerheid vervangt, eigenlijk een droom is.’

‘Is het geld wel goed besteed als we een basisinkomen geven aan mensen die dat niet nodig hebben?’

Hoe zal de overheid dit tekort dan wel gaan financieren?
‘We kunnen de grote vermogens aanspreken, maar dat kunnen we los van de discussie rond het basisinkomen ook al doen. Je zult in elk geval de belastingen sterk gaan moeten verhogen. Niet enkel op vermogens, maar ook op arbeid. De belastingdruk op dat laatste is nu al buitengewoon hoog in België.’

‘Belastingen zijn ook politiek gezien moeilijk. De enige oplossing zal dan blijken om te snijden in andere uitgaven. Gaan we aan iedereen 1.000 euro geven door te besparen op de ziekteverzekering? Of op pensioenen? Het geld voor het basisinkomen ligt niet zomaar voor het rapen.’

‘En dan stelt zich de vraag: Is het geld goed besteed als we dat basisinkomen geven aan mensen die het niet nodig hebben? Zouden we dat geld niet kunnen besteden aan onderwijs of publieke investeringen? Basisinkomen ja, maar niet onconditioneel. Dan is het doenbaar, maar in feite hebben we al zo’n systeem.’

Moeten we experimenten zoals het Finse ook in België overwegen?
‘Die experimenten vandaag geven een vertekend beeld. In realiteit zal men mensen ook extra moeten belasten om het basisinkomen te financieren. Daardoor zal de impact ook helemaal anders geëvalueerd worden. Wat we uit zulke experimenten leren is slechts de helft van de werkelijkheid, waardoor er enkel mooie conclusies uit voortkomen.’

‘Als jouw voorspelling niet waar blijkt te zijn, dan breng je het hele economenvolk in diskrediet’

Als we door automatisering en digitalisering jobs zullen verliezen, kan een basisinkomen de economie op de been houden zonder dat iedereen moet werken. Kijken we niet door een oude bril naar een toekomstgericht idee?
‘Ik geloof niet dat alle menselijke arbeid zal vervangen worden door andere vormen. Al 200 jaar horen we jammerklachten dat jobs verloren zullen gaan. Nieuwe technologie en wetenschappelijke vooruitgang zullen altijd leiden tot het ontstaan van nieuwe activiteiten, diensten en producten.’

‘Volgens Schumpeters theorie van ‘creatieve destructie’ zijn er twee aspecten: het destructieve en het creatieve. Terwijl je het destructieve wel ziet, zoals arbeiders die net hun job in de fabriek zijn kwijtgeraakt, vraagt het creatieve soms meer tijd. Het is onvoorspelbaar. Het verlies van jobs is natuurlijk vreselijk, maar de nieuwe dingen die vandaag nog niet zichtbaar zijn, zullen even reëel zijn. Daar ben ik optimistisch over. Alsof dat basisinkomen een oplossing is ... Dat is sprookjeseconomie!’

Naast het basisinkomen, wordt vaak uw advies gevraagd over allerhande complexe materies. U schreef ooit dat economen de toekomst niet beter kunnen voorspellen dan de man in de straat.
‘Ik krijg veel vragen van de media waar ik eigenlijk geen idee van heb. Soms zeg ik dat ook zo hoor. De verleiding bestaat natuurlijk om dan toch een verhaal te vertellen, omdat je niemand wilt teleurstellen. Maar dat is een gevaarlijk risico. Als jouw voorspelling niet waar blijkt te zijn, dan breng je het hele economenvolk in diskrediet.’

Leuven vs. Londen

Sinds uw pensioen aan de KU Leuven geeft u les aan LSE (London School of Economics). Wat zijn de grootste verschillen in lesgeven tussen België en Groot-Brittannië?
‘Aan LSE wordt vaak gewerkt in seminaries, bestaande uit kleine groepen van 15 studenten, waarbij debat en presentatie meer centraal staan. LSE is ook een stuk internationaler dan de KU Leuven, al is men de laatste jaren daar wel sterk op vooruit gegaan.'

'Het belangrijkste verschil ligt wellicht in het feit dat de studenten aan de LSE veel betalen voor de opleiding. Het inschrijvingsgeld voor Britten en EU-burgers bedraagt 9000 pond (bijna 10.800 euro, red.). Voor niet-EU studenten bedraagt het zelfs meer dan 20.000 pond (bijna 24.000 euro, red.). Stel je voor dat je 20.000 pond moet betalen om naar een prof te luisteren: hoe zal je houding zijn? Je zal veel meer eisen van die prof, want je wilt waar voor je geld.'

'De cultuur van het huis (London School of Economics, red.) is ook veel meer geïnspireerd op een businessmodel waarbij de studenten als klanten behandeld worden. Als zij een mail sturen, dan moeten we daar ook snel op antwoorden, terwijl de mails van studenten in Leuven toch wel even konden wachten. (lacht) Als ik een les niet kan komen geven, dan vraagt men mij wanneer ik die kom inhalen. Die reactie heb ik in Leuven ook nog niet gekregen. (lacht)'

‘Stel je voor dat je bijna 24.000 euro moet betalen om naar een prof te luisteren, hoe zal je houding zijn?’

Heeft u een voorkeur tussen de twee onderwijssystemen?
‘Langs de ene kant denk ik dat het model in Groot-Brittannië beter is voor de student, want er is bijvoorbeeld meer kwaliteitscontrole voor de lesgever. Men houdt rekening met evaluaties. Daardoor staan de profs onder grote druk om het goed te doen.’

‘In Londen hangt je loon af van bepaalde prestatiecriteria, en dat ongeacht je leeftijd. Een systeem dat enkel kijkt naar anciënniteit, deugt niet. Toen ik 65 was, kostte ik dubbel zoveel als een jonge prof, dan wil men natuurlijk niet dat je nog langer blijft. Toen ik naar Londen ging, hadden ze evengoed een veertiger kunnen benoemen, en die zou niet minder verdiend hebben.’

Op dinsdag 2 mei gaat Paul De Grauwe in debat met Philippe Van Parijs over het basisinkomen. Het debat wordt georganiseerd door LVSV Leuven en vindt plaats in Aula Zeger Van Hee in De Valk.

Op dinsdag 2 mei gaat Paul De Grauwe in debat met Philippe Van Parijs over het basisinkomen. Het debat wordt georganiseerd door LVSV Leuven. Meer informatie kan je hier vinden.