Kameroen in rep en roer

'Van het moment dat je de Franse grens naderde, liep er al politie op je af om je te arresteren'

19 mei 2017
Artikel
Auteur(s): Nikkie Fichet , Jozefien Hunin
Al een tijdje heerst er politieke onrust in de Engelstalige provincies van Kameroen. Engelstaligen worden benadeeld en het internet in de Engelstalige regio's was een tijd lang afgesloten.

Vorige week verscheen in de reeks De Wereld Rond dat er doden zijn gevallen bij protesten in Kameroen. Sinds oktober gaan leerkrachten en studenten niet meer naar school. Advocaten, leerkrachten en studenten staken en protesteren in Zuidwest- en Noordwest-Kameroen tegen het gebruik van Frans in rechtszalen en scholen, en de tewerkstelling van mensen in rechtszalen die de Britse gemeenschappelijke wetgeving niet verstaan.

Die onrust is ontstaan door de verdeeldheid in het land. In Kameroen zijn er namelijk twee officiële landstalen: Engels en Frans. Het Engels wordt maar door 20% van de Kameroense bevolking gesproken. De meerderheid in de regering is daardoor Franstalig en de Engelstaligen beweren dat die regering het Franse rechts- en onderwijssysteem wil opleggen aan de Engelstaligen. Dat zou ze doen om een marginalisatie van de Engelstalige provincies teweeg te brengen.

Koloniaal klooien

Tijdens de Eerste Wereldoorlog in 1916 veroverden de Britten en de Fransen elk een deel van Kameroen. De Britten namen een vijfde van het land in, terwijl de Fransen vier vijfde annexeerden. Dat is meteen ook de reden dat er twee officiële landstalen zijn. In de jaren 60 brak er een periode van onafhankelijkheid aan in Afrika. In januari 1960 werd Frans-Kameroen onafhankelijk van Frankrijk onder het bewind van president Ahmadou Ahidjo. Brits-Kameroen had de keuze om onafhankelijk te worden door zich te verenigen met ofwel het Engelstalige Nigeria, ofwel met het Franse gedeelte van Kameroen. Op 31 mei verenigde Noord-Kameroen zich met Nigeria en later, op 1 oktober 1961, werd Zuid-Kameroen deel van Frans-Kameroen.

De Engelstalige regeringsleden minimaliseren het probleem omdat ze zelf tot de elite behoren

Het Engelstalige Zuid-Kameroen besloot om zich bij Frans-Kameroen aan te sluiten, omdat Frans-Kameroen die provincie een autonome status had beloofd. Helaas kwam het Franse gedeelte die belofte niet na, eens er een nieuwe grondwet goedgekeurd werd in 1972. Door die grondwet evolueerde Kameroen van een federale staat naar een eenheidsstaat. Bijgevolg verloor Zuid-Kameroen zijn autonome status en werd het sindsdien bestempeld als Noord-West en Zuid-West provincie van Kameroen. Vanaf dat moment verloren de Engelstaligen hun jobs, politieke vertegenwoordiging en inkomsten van olie.

Je parle not French

De Kameroense regering bestaat voornamelijk uit Franstaligen waardoor de Engelstaligen weinig te zeggen hebben. Daarnaast minimaliseren de Engelstalige regeringsleden het Engelstalige probleem, omdat ze behoren tot de elite en anders hun privileges kwijtraken. Nu probeert de Franstalige President Paul Biya de Engelstalige provincies te verfransen. Dat doet hij door de Engelstaligen te onderdrukken op verschillende manieren.

Net zoals twee officiële landstalen, zijn er in Kameroen twee rechtssystemen als restant van de kolonisatie. In de Engelstalige provincies wordt het Brits gewoonterecht gehanteerd. In het Franstalige gebied wordt het burgerlijk recht toegepast. Om de Engelstaligen te onderdrukken, heeft de regering Franstalige rechters aangesteld in het Engelstalige gebied.

Die rechters spreken amper Engels en kennen niets van het Britse gewoonterecht waardoor Engelstaligen het gevoel hebben dat ze geen enkele zaak nog kunnen winnen. Hoewel in de grondwet staat dat beide landstalen even belangrijk moeten zijn, zijn de officiële documenten enkel in het Frans verkrijgbaar. Daarnaast doet de regering hetzelfde in de scholen. Ze stuurt namelijk ook Franstalige leerkrachten naar Engelstalige scholen om daar les te geven in het Frans.

De straten zijn namelijk niet meer veilig doordat de politie hardhandig optreedt tegen Engelstaligen

De Engelstaligen houden hun lippen niet langer op elkaar. Enkele maanden geleden startten Engelstalige advocaten met vreedzame protesten. Wetend dat ze in de minderheid waren, leek dat de enige oplossing om het onrecht aan het licht te brengen. Ze willen duidelijk maken dat het onaanvaardbaar is om Franstalige rechters te laten zetelen in het gerechtsgebouw van Bamenda, de grootste stad in de Noord-West Regio.

Dat protest wakkerde het vuur aan bij Engelstalige leerkrachten om ook hun zegje te doen. Niet enkel de leerkrachten protesteren, ook de ouders van de leerlingen gaan hier tegenin. De ouders houden hun kinderen thuis als vorm van een protest, maar ook voor hun veiligheid. De straten zijn namelijk niet meer veilig doordat de politie hardhandig optreedt tegen Engelstaligen. Doordat niemand zich nog durft te wagen op straat, is Bamenda een ware ghost town geworden.

'De politie sloeg me op de achterkant van mijn hoofd bij mij arrestatie omdat ik een smartphone op zak had'

Alex, Kameroense student

'Op z’n minst honderd mensen werden gearresteerd door Franse politie, omdat ze opkwamen voor hun rechten. Er zijn daarbij zelfs enkele doden gevallen’, aldus Alex, een Engelstalige Kameroense student aan de KU Leuven. ‘Zo’n arrestatie gebeurt niet zachthandig. Ze hebben mij op de achterkant van mijn hoofd geslagen om me te arresteren - en ik spartelde niet eens tegen. De reden van mijn arrestatie was dat ik een smartphone met een social media-account op zak had.'

'Eigenlijk zien ze je al meteen als een verdachte als je Engelstalig bent in Kameroen. Toen ik in de gevangenis belandde, kwam ik maar op één oplossing om te ontsnappen: hen omkopen. Ik zwierde met mijn bankkaart en trok meteen de aandacht van de agenten. Ik zei dat er 1.500 euro op mijn rekening stond en dat alles voor hen was als ze me lieten gaan. Ze gingen meteen akkoord. Die Franse agenten zijn zo corrupt als wat’, vertelt Alex.

Kan geen verbinding maken

Ondanks de protesten komt er weinig informatie tot in andere landen, zoals België. Dat komt omdat de regering een strenge censuur heeft opgelegd in Kameroen. Zo was het internet voor een lange tijd afgesloten in de Engelstalige provincies.

Op die manier konden de Engelstaligen hun verhaal niet naar buiten brengen. Zij wilden namelijk geweldloos protesteren en gebruikten daarvoor volop het internet. De regering sloot het internet af voor heel het Engelstalige gebied als tegenreactie.

Dat er geen internet meer was in de Engelstalige provincies, had niet enkel negatieve gevolgen voor het protest, het bracht ook problemen met zich mee voor de banken. Bankautomaten werkten niet meer waardoor mensen geen toegang meer hadden tot cash geld. Ook in de stad Buea, ook gekend als Silicon Mountain door de vele IT-bedrijven die er gevestigd zijn, konden ontzettend veel bedrijven niet meer aan de slag. De internetban had dus ook een grote economische impact.

Engelstalige Kameroeners moesten dus naar het Franstalige gebied reizen om op internet te kunnen. 'Van het moment dat je de Franse grens naderde, liep er al politie op je af om je te arresteren', zegt Alex. Op 20 april werd het internet hersteld in Engelstalig Kameroen nadat The World Bank druk uitoefende op de regering. Dat het internet hersteld werd, wil echter niet zeggen dat de problemen nu zijn opgelost. Hoelang gaat Kameroen nog zwoegen om vrede en eenheid te vinden?

*Alex is een gefingeerde naam