Een romantische wandeling met Schubert en Janssens

Recensie: Die schöne Müllerin en Eine schöne Müllerin

24 oktober 2018
Recensie
Auteur(s): Laurens Deckers
Festival 20/21 pakte afgelopen week uit met een interessant tweeluik: Schuberts liederencyclus Die schöne Müllerin, aangevuld met Eine schöne Müllerin door Daan Janssens. Romantische tragiek ten top!

Het eerste deel van het tweeluik was een authentieke opvoering van Die schöne Müllerin van Franz Schubert, mét pianoforte, prachtig bespeeld door Jos van Immerseel. Bariton Thomas Bauer zong de tragische liefdesliederen met overgave. Die schöne Müllerin  is de eerste van Schuberts twee beroemde liedercycli voor piano en zang, met getoonzette gedichten van Wilhelm Müller over het tragische lot van een jonge wandelaar wiens liefde onbeantwoord wordt gelaten door een mooie molenaarster. Door wanhoop gedreven verdrinkt de jongeman zich in de molenbeek.

Schubert staat bekend als de koning van het romantische lied en in deze cyclus zijn zowel de thematiek als de toonzetting door en door romantisch. Schubertfans werden zeker niet teleurgesteld, maar ook de onervaren kijker werd verleid met deze opvoering: eentje om duimen en vingers bij af te likken. Het samenspel was voortreffelijk, Bauer was vocaal zeer sterk en flexibel en de pianoforte rondde het geheel mooi af. De klank en de dynamiek kwamen evenwel niet overal even goed tot uiting. Dat is waarschijnlijk te wijten aan het feit dat het Maria Theresiacollege nu eenmaal geen concertzaal is.

Schubertfans werden zeker niet teleurgesteld, maar ook de onervaren kijker werd verleid met deze opvoering

Het geheel bleef wat statisch, wat natuurlijk ook wel te verwachten is bij liederen voor zanger en begeleiding, waarbij de basishouding van de zanger er een is met de hand op het begeleidingsinstrument. Bij wijlen gaf Bauer wel te kennen dat hij precies meer wilde. Dan liet hij zijn houvast los, deed een stapje naar voren en trachtte heel de zaal te vullen met het smartelijke lot van de wandelaar en de prachtige melodieën van Schubert, maar dergelijke momenten duurden nooit lang en uiteindelijk herviel hij altijd terug in zijn veilige basispositie.

Een hedendaags liefdeslied

Maar laat die kleine onvolkomenheden zeker geen afbreuk doen aan Schuberts prachtige cyclus en de vakkundige uitvoering ervan. Dit eerste deel van het tweeluik diende ook meteen als introductie en perfect geheugensteuntje voor het tweede deel, namelijk Daan Janssens Eine schöne Müllerin, een hedendaagse re-imagining van Schuberts origineel.

Met de herinnering aan Schuberts originele wijsjes nog vers in het geheugen trokken we dagen later naar  Eine schöne Müllerin. Wederom met hoge verwachtingen, maar deze keer ook met een klein beetje schrik in de maag: een hedendaagse reflectie op zo’n iconische cyclus componeren is immers geen eenvoudige zaak en zou het origineel wel de gepaste eer aangedaan zijn? Maar er was geen reden tot vrezen. Daan Janssens’ compositie kan beschouwd worden als een completere en meer gestileerde versie van Schuberts originele cyclus.

Daan Janssens’ compositie kan beschouwd worden als een completere en meer gestileerde versie van Schuberts originele cyclus

De toon van Schuberts cyclus is, ondanks de zware materie, over het geheel genomen nogal luchtig. De duistere kant zit hem meer in de thematiek dan in de melodie of harmonie, die blijven in het algemeen frivool romantisch. Janssens heeft net de duistere passages van het verhaal meer uitgelicht, waardoor we plots echt aangegrepen werden door de tragische liefdesthematiek. Eine schöne Müllerin is een afwisseling tussen experimentele en atonale passages, die de donkere thema’s uitdrukken, en luchtige ‘wander’-stukken uit Schuberts origineel, die de romantische en natuurlijke ziel van het stuk treffend weten te vatten.

Afzonderlijk sterk, samen prachtig

Ook was de orkestratie van Janssens completer dan die van Schubert. Dankzij het SPECTRA-ensemble, strak gedirigeerd door Filip Rathé, kwam de dynamiek tussen de instrumenten en de zanger en tussen de instrumenten onderling beter uit. SPECTRA gebruikte een Bajan - een soort knoppenaccordeon uit Rusland met een vrij nasale klank - om de muzikale thema’s uit Schuberts originele cyclus kort aan te raken en daarna door te geven aan de andere instrumenten, die de thema’s en melodieën verder uitwerkten.

De percussie gaf aan het geheel een omineuze ondertoon en kondigde de ‘donkere’ passages aan. Tekstueel werd de gedichtencyclus van Müller aangevuld met passages uit Het boek der rusteloosheid van de Portugese dichter Pessoa, die een vertolking zijn van de romantiek van de zoekende, noodlottige wandelaar. De gedichten werden van het Portugees vertaald naar het Duits om de eenheid met Schubert/Müller niet te doorbreken. 

Het stuk van Janssens was een prachtige aanvulling op Schuberts cyclus en het gehele tweeluik vormde een mooi geheel. Maar ook de stukken afzonderlijk mochten er wezen, tweemaal uiterst kundig uitgevoerd en tweemaal de zielen van het publiek in beroering gebracht. Speelden ze maar elk weekend Lieder van Schubert.

Gerelateerde Artikels