Allen richting het vernieuwde AfricaMuseum!

Een blik op onze koloniale museumvoorwerpen

17 December 2018
Opinie
Auteur(s): Stijn T'Kindt
De heropening van het AfricaMuseum bracht een hoop commotie met zich mee. Moeten we Afrikaanse kunst terugbrengen naar Afrika? Niet per se, vindt Stijn.

Vorige week opende het AfricaMuseum in Tervuren na een grondige renovatie van vijf jaar waarin gepoogd is het museum te dekoloniseren. Tijd om daar eens rond te kijken … en nee, niet om Indiana Jones-gewijs een Songyemasker uit de fonkelnieuwe vitrines te bevrijden en terug naar het land van herkomst te brengen. De commotie omtrent het onlangs gepubliceerde rapport over de restitutie van Afrikaanse kunst in Franse musea, door Felwine Sarr en Bénédicte Savoy, heeft niet alleen in het buurland de discussie over de fysieke teruggave hevig aangewakkerd, maar overschaduwt ook bij ons de heropening van het museum in Tervuren.

Volgens de inleiding in het rapport bevindt meer dan 90 procent van de Afrikaanse klassieke kunstwerken zich buiten Afrika. De collectie Afrikaanse kunst van het Musée du Quai Branly in Parijs omvat 70.000 objecten waarvan zo’n 46.000 objecten tot de categorie restitutie kunnen worden herleid. Vaak zijn die werken verworven door diefstal of plundering. De collectie van het AfricaMuseum in Tervuren bestaat uit ongeveer 120.000 objecten. Dan is de rekensom al snel gemaakt.

Laten we het rapport nu ook niet simplificeren: het is ook niet nodig dat alle Italiaanse kunst zich plotseling in Italië moet bevinden. Toch is de situatie hier anders, vanwege de nog steeds bestaande aanzienlijke ongelijkheid. Wij, Europeanen, hebben een privilege op het vlak van mobiliteit. Hoe eenvoudig is het voor de Afrikaanse onderzoeker of jeugd om naar Europa af te reizen om het eigen erfgoed te komen bewonderen? En hoe eenvoudig is het voor een Afrikaans land om de museumstukken naar daar te laten verschepen en tentoon te stellen?

De directeur van het Musée du Quai Branly, Stephane Martin, voegt in een reactie enkele belangrijke nuances toe. Hij ijvert voor een universele museumgemeenschap waar het delen en uitwisselen van objecten en kennis centraal staat. Doen we dat dan al niet? Het wordt tijd een versnelling hoger te schakelen als het aankomt op wetenschappelijke en educatieve samenwerking omtrent cultureel erfgoed tussen Europese instellingen en het Afrikaanse continent.

Verder betreurt hij echter dat de rol van de musea niet is opgenomen in het rapport. Het zou dan ook jammer zijn om plotseling musea zoals het AfricaMuseum in Tervuren te reduceren tot gijzelaars van de kolonisatie. Deze musea hebben zich jarenlang geëngageerd om de objecten die vandaag ter discussie staan te integreren in hun sleuteltaken. Musea blijven immers instituten met wetenschappelijke reflecties en publicaties, educatieve projecten voor jong en oud, presentaties in verscheidene tentoonstellingen en conservatie.

Allerlaatst is het belangrijk om even aandacht te besteden aan de kunstobjecten zelf. Het is net op dit niveau dat het rapport tekortdoet. Abrupt worden de kunstvoorwerpen gereduceerd tot politieke vergeldingsmiddelen voor het koloniale verleden en wordt hun esthetische waarde ondergeschikt gemaakt aan de contextualisering en dekolonisering. Wat er in het nieuwe museum te zien is, toont ons veel meer dan een akelig verleden. Laten we dus in de eerste plaats vol verwondering, maar met een genuanceerde kritische blik, het vernieuwde AfricaMuseum gaan bezichtigen!


Stijn T’Kindt schrijft momenteel een thesis over koloniale en postkoloniale kunst uit Madagascar aan de Universiteit van Marseille.

Gerelateerde Artikels

Zwart gat, so what?

13 April 2019
Opinie

Bezint eer ge begint!

22 March 2019
Opinie

Nood aan (positieve) framing

03 December 2018
Opinie